Błona komórkowa – ma grubość od 10-12nm ogranicza komórkę od zewnątrz i daje środka fałdy czyli siateczkę sródplazmatyczną. Ogranicza ona środowisko wewnętrzne komórki i realizuje wybiórczą przepuszczalność – transport bierny, wspomagany i aktywny w obu kierunkach. Bierze także udział procesie fago, pino i egzocytozie. Błona komórkowa składa się [wd. Singera i Nicolsona]: -lipidy, -białka peryferyczne, -białka integralne
Organele komórkowe- komórki połączone są ze sobą za pomocą desmosomów punktowych lub pasowych albo mikrokosmków, zaś między ich błonami występuje substancja kitowa z mukopolisacharydów. Mikrokosmki są to delikatne wypustki błony komórkowej o wysokości 0,6-0,8um i szerokości 100nm.
Retikulum endoplazmatyczne – rozmieszone jest w cytopolaźmie, występuje w dwu postaciach:
-szorstkie – z dużą ilością rybosomów na powierzchni; -gładkie – bez rybosomów
Spełnia wiele ważnych funkcji: -zwiększa powierzchnie wewnętrzną, zapewnia transport, reguluje ciśnienie osmotyczne, zapewnia łączność między organelami, dzieli cytoplazmę na izolowane obszary.
Aparat siateczkowy Golgiego – to pojedyncze organele komórkowe w pobliżu jądra komórkowego połączone z retikulum, którego funkcja wiąże się z zagęszczaniem wydzielin i wydalin i zaopatrywaniem ich w błonę elementarną. Posiada średnice 20-100nm i złożone jest z elementów zw. Diktiosomami.
Lizosomy – to twory okrągłe lub owalne [0,2-0,8nm] otoczone błona elementarną i wypełnione enzymami hydrolizującymi. Realizuje trawienie wewnątrz komórkowe – auto i heterofagię.
Rybosomy – twory ziarniste [20-40nm],są to organele czynne w procesie syntezy białka. Zbudowane z dwu jednostek i dwu substancji: białka i RNA. Występuje pojedynczo lub w skupiskach zwanych: polirybosomami.
Mitochondria – organele o skomplikowane budowie, są liczne w komórce nawet 15-20% masy całej komórki. Twory okrągłe owalne lub walcowate [2-7um i średnicy 0,5-2um] Funkcja związana jest z utlenianiem związków organicznych w cyklu Krebsa i gromadzeniem energii w ATP /fosforylacja oksydacyjna/.
Centrosom – położony jest koło jądra komórkowego, składa się z 2 walców ustawionych do siebie pod kątem 90o, [dł. 300-500nm, śr. 150nm] Funkcja związana jest z tworzeniem wrzeciona kariokinetycznego, a w niektórych komórkach wytwarza ciałka podstawowe wici lub migawek.
Jądro komórkowe – jest przeważnie jedno w komórce położone centralnie lub lateralnie, okrągłe, owalne lub soczewkowate [średnica 5-25um]. Budowa skomplikowana –błona jądrowa, kariolimfa, jąderko, siatka chromatynowa. Pełni zasadnicze funkcje życiowe: uczestniczy w procesie rozmnażania komórki i przekazywaniu cech dziedzicznych w syntezie białka i RNA oraz procesach wydzielniczych. Po utracie jądra komórka obumiera.
Mitoza – jest podstawowym podziałem komórkowym, uczestniczy w procesie wzrostu organizmu przez powiększenie liczby komórek, począwszy od zygoty do osiągnięcia dojrzałości fizycznej, W jej przebiegu wyróżniamy 3 procesy: -kariokinezę – podział jądra [odbywa się w 4 fazach], z siatki chromatynowej powstają chromosomy odpowiedzialne za dziedziczenie -cytokineza – podział cytoplazmy i organelli -interkineza – okres między podziałowy, w czasie którego dokonuje się synteza białek i replikacji DNA.
Mejoza - podział produkcyjny w czasie którego liczba chromosomów komórkach potomnych zmniejsza się o połowę /2n->1n/. Występuje wyłącznie w gonadach w procesie gametogenezy - spermatogenezy i owogenezy. Przebieg tego podziału jest bardziej złożony. Najpierw zachodzi kariokineza redukcyjna, w czasie której w profazie występują 4 stadia: leptotenowe, zygotenowe, pachetynowe i diplotenowe, następnie metafazie chromosomy homologiczne układają się parami w anafazie rozchodzą ku biegunom komórki, po telofazie powstają da jądra haploidalne. Po krótkiej interkinezie następuje kariokineza zwyczajna /ekwacyjna/, którą kończy powstanie 4 jąder, a po zakończeniu cytokinezy 4 komórek haploidalnych tzn. gamet
Chromosomy – to struktury wyodrębniające się z jądra komórkowego w czasie kariokinezy, w metafazie układającej się na równiku wrzecion i można je policzyć. Są to tory walcowate [dł. 1-10um, śred. 0,5-1um].
W ich budowie najważniejsze są dwa składniki – chromonemy z DNA i macierz chromosomalna z białek. Ze względu na umieszczenie centromeru wydziela się 4 rodzaje chromosomów:
-meta, -submeta, -akro, -telocentryczne
Spermatogeneza – to powstanie męskich komórek rozrodczych /plemników/ w kanalikach gonad męskich /jąder/. Komórki nabłonka rozrodczego tz. Spermatogonia dzielą się mitotycznie dając spermatocyty I rzędu, z których na drodze mejozy powstają spermatocyty II rzędu, a w wyniku kariokinezy ekwacyjnej 4 spermatydy, które po okresie spermiogenezy przekształcają się plemniki.
Owogeneza – to proces powstawania komórek żeńskich rozrodczych /jaj/ w warstwie korowej jajników. Komórki macierzyste to oogonia, z których po mitozie powstają oocyty I rzędu. Te podlegają mejozie, wyniku czego powstaje komórka jajowa i 3 ciałka kierunkowe zwane polocytami. Rozwój tych komórek odbywa się w pęcherzykach jajowych.
Spermiogeneza – polega na przeobrażeniu się spermatyd w plemniki, komórki z okrągłych stają się owalne i uzyskują wici. Towarzyszy temu odrzucenie znacznej części cytoplazmy i przemieszczenie organeli komórkowych. Dojrzewanie plemników kończy się pomiędzy wypustkami komórek Sertoliego, skąd spłukiwane są do światła kanalika krętego i dalej prosto do jądra
Aguuul6