1
Rola i budowa jądra komórkowego.
Rola jądra komórkowego.
- Jest ośrodkiem informacji genetycznej zakodowanej w cząsteczkach DNA
- Stanowi centrum regulujące procesy syntezy białka
- U zwierząt i ludzi tylko dojrzałe erytrocyty nie posiadają jądra i zrogowaciałe komórki naskórka
Budowa jądra komórkowego.
- Różny : kulisty, owalny, wydłużony, pałeczkowaty, spłaszczony, płatowaty
- Najczęściej zależny od kształtu komórki
- Kształt może się zmieniać pod wpływem różnych czynników
- Od 5 do 25 m
- Stosunek objętości jądra i cytoplazmy dla danego rodzaju komórek pozostaje stała
- Wielkość może się zmieniać w zależności od stanu czynnościowego komórki.
- Zazwyczaj mają jedno jądro
- 2 jądra mają komórki wątroby
§ komórki wielojądrzaste noszą nazwę polikariocytów
- w większości położenie środkowe
- nukleoproteidy – złożone połączenia białkowe – w tym DNA
i RNA
- lipoproteidy ( fosfolipidy)
- steroidy ( cholesterol)
- substancje nieorganiczne ( Ca, Mg)
Składniki strukturalne jądra komórkowego.
Budowa jądra zależy od tego czy znajduje się w fazie podziału, czy też w fazie międzypodziałowej.
W okresie międzypodziałowym wyróżniamy w nim następujące składniki:
Otoczka jądrowa ( przez nią następuje wymiana substancji między cytoplazmą i jądrem)
Plazma jądrowa ( wypełnia wnętrze jądra)
Chromatyna ( ma postać drobnych ziarenek, a w okresie podziału komórki zagęszcza się tworząc chromosomy)
Jąderka ( twory kuliste większe od ziarenek chromatyny, występują zwykle pojedynczo lub po 2, odgrywają rolę w syntezie białka )
§ Liczba chromosomów jest stała dla komórek danego gatunku zwierząt
Gatunek zwierzęcia
Liczba chromosomów
Liczba par chromosomów
Pies, kura
78
39
Koń , osioł
66
33
60
30
Owca
54
27
Człowiek
46
23
Królik
44
22
Szczur
42
21
Świnia , mysz
40
20
Kot
38
19
Indyk
82
41
garnitur chromosomów ( zespół)
Jedna para z garnituru chromosomów - to chromosomy płciowe ( heterosomy),
a pozostałe – to chromosomy zwane autosomami
Autosomy mają w poszczególnych parach nie wykazują między sobą różnic
Heterosomy różnią się między sobą wielkością i kształtem.
Dlatego jeden z nich określa się jako X , a drugi jako Y.
U ssaków garnitur chromosomów wygląda następująco:
Samica : nA + XX
Kształt chromosomów jest różny u różnych gatunków zwierząt.
Uszkodzenia chromosomów pod wpływem różnych czynników jest przyczyną mutacji i śmiertelności.
Wymagania :
Uczeń:
- Określa rolę jądra komórkowego
- Wymienia składniki strukturalne jądra komórkowego
.....................................................
- określa kształt, wielkość, położenie, skład chemiczny, liczbę jąder w komórce
- wyjaśnia znaczenie pojęć:
- chromatyna
- jąderko
- chromosom
...................................................
- objaśnia budowę składników strukturalnych jądra
- potrafi podać różnice w budowie strukturalnej jądra w fazie podziału i w okresie międzypodziałowym
- wyjaśnia pojęcia :
o heterosomy
o autosomy
- podaje schemat garnituru chromosomów samicy i samca u ssaków
.................................................
- zna liczbę chromosomów dla komórek podstawowych gatunków zwierząt domowych i człowieka
Nerulka