(Instytut Religioznawstwa – Uniwersytet Jagielloński)
Kierownik Zakładu Historii Religii
Wstęp do religioznawstwa I i II (60 godz.)
I. ZAGADNIENIA WSTĘPNE
1) Informacje wstępne i organizacyjne, dotyczące sposobu realizacji przedmiotu i wymogów egzaminacyjnych oraz wyjaśnienie: Co to jest Wstęp do Religioznawstwa = teoria religii + metareligioznawstwo (= teoria + historia + metodologia religioznawstwa) ? Podanie podstawowej literatury.
2) Podstawowe informatory religioznawcze – wykład z prezentacją gł. religioznawczych informatorów (obcojęzycznych i polskich): a. ogólnych/branżowych (encyklopedie, słowniki, leksykony itp.); b. bibliografii; c. czasopism; d. podręczników: wprowadzenia, wstępy, metodologiczne i dot. „zarysów” historii religii; e. serii wydawniczych.
1. (Pytanie 1:) Podstawowe informatory religioznawcze.
II. TEORIA RELIGII
3) Religia jako przedmiot badań religioznawczych: Religia a zjawiska jej bliskie i pokrewne (magia, nauka, ideologia, światopogląd itp.). Definicje religii (niereligioznawcze/wąskospecjalistyczne/jednoaspektowe) oraz religioznawcze/wieloaspektowe). Relacjonistyczna definicja religii Tielego-Söderbloma i jej kolejne „mutacje”. „Robocza”/własna definicja religii. Kategoria świętości (sacrum) i jej znaczenie dla religioznawstwa – tradycja, kwestia (nie)możliwości empirycznego dotarcia do sacrum, pytanie: co zatem jest przedmiotem naukowych ( = empirycznych/ porównawczych/ nomotetycznych) badań religioznawczych.
1. (Pytanie 2): Podaj i omów znaną Ci definicję religii;
2. (Pytanie 3): Relacjonistyczna definicja religii (przykład, tradycja);
3. (Pytanie 4): Definicje religii jednoaspektowe (wąskospecjalistyczne) i wieloaspektowe w religioznawstwie.
4. (Pytanie 5): Kategoria świętości – jej znaczenie dla religioznawstwa.
A. STRUKTURA RELIGII
4) Doktryna religijna (struktura) ewolucja doktryny religijnej (mit, system wierzeniowy, dogmat). Strona zewnętrzna/przedmiotowa/obiektywna i wewnętrzna/podmiotowa/subiektywna religii. Typologia doświadczeń religijnych. Sprzeczności między „oficjalną” doktryną a „indywidualną” wiarą.
1. (Pytanie 6): Struktura religii;
2. (Pytanie 7): Doktryna: definicja i struktura;
3. (Pytanie 8): Ewolucja doktryny;
4. (Pytanie 9) Typologia doświadczeń religijnych.
5) Teogneza/tegonia/teomachia/ powstawianie panteonów politeistycznych (przykłady z wybranych tradycji religijnych), specyfika monoteizmu.
6) Teoria cech boskich/teodycea = klasyfikacja bogów: bóstwa przyrody ożywionej, bóstwa przyrody ożywionej; bóstwa społeczne.
1. (Pytanie 11): Klasyfikacja bogów;
2. (Pytanie 12): Bóstwa przyrody nieożywionej;
3. (Pytanie 13): Bóstwa przyrody ożywionej;
4. (Pytanie 14): Bóstwa społeczne.
7) Teoeschatologia w religiach politeistycznych i monoteistycznych (przykłady z wybranych tradycji religijnych).
1. (Pytanie 15): Teoeschatologia.
8) Kosmologia religijna: a. Kosmogeneza/geogeneza/biogeneza; b. kosmografia (wertykalna, horyzontalna, temporalna); c. kosmoeschatologia – finalizm, cyklizm.
1. (Pytanie 16): Teoria świata (kosmologia religijna);
2. (Pytanie 17): Kosmogeneza religijna;
3. (Pytanie 18): Kosmografia religijna;
4. (Pytanie 19): Kosmoeschatologia.
9) Antropologia religijna: a. antropogeneza – kto, kiedy, gdzie, z czego i w jakim celu stworzył człowieka ?; b. kim jest człowiek, jaki jest cel i sens jego egzystencji ? – pneumatologia i soteriologia, techniki soteryczne; c. tanatologia, antropeschatologia – bliższa i dalsza.
1. (Pytanie 20): Teoria człowieka (antropologia religijna);
2. (Pytanie 21): Antropogeneza religijna;
3. (Pytanie 22): Antropografia religijna;
4. (Pytanie 23): Antropoeschatologia.
10) Kult – definicja, ewolucja kultu (ryt, rytuał, obrzęd), relacja doktryny do kultu (mitu do rytuału: struktura, rodzaje i funkcje rytuału, kwestia jego skuteczności); modlitwa (typy), ofiara (typy), taniec, procesje, pielgrzymki, ablucje etc.
1. (Pytanie 24): Kult;
2. (Pytanie 25): Ewolucja kultu;
3. (Pytanie 26): Mit a rytuał;
4. (Pytanie 27): Modlitwa;
5. (Pytanie 28): Ofiara.
11) Organizacja religijna (Tajne stowarzyszenie, związek misteryjny, Kościół + jego kształtowanie się w religiach założonych).
1. (Pytanie 29): Organizacja religijna;
2. (Pytanie 30): Tajne stowarzyszenie;
3. (Pytanie 31): Związek misteryjny;
4. (Pytanie 32): Kościół (omów jego kształtowanie się w religiach założonych).
12) Spór o genezę religii (wartość danych archeologii prahistorycznej).
1. (Pytanie 33): Geneza religii.
13) Spór o źródła religii i pierwotną formę religii (wartość danych etnologicznych).
1. (Pytanie 34): Źródła religii.
2. (Pytanie 35) Pierwotne formy wierzeń religijnych.
14) Funkcje religii (Przegląd rozmaitych prób określenia funkcji religii).
1. (Pytanie 36): Funkcje religii.
15) Tanatologia religii (W jaki sposób umierają religie ? Czy z faktu, że „śmierć” wielu istniejących historycznie religii nie ulega wątpliwości oraz z faktu, że wielu ludzi – także dziś – odchodzi od religii (choć obserwujemy także tendencje odwrotne = częste przypadki – nawróceń, kontrnawróceń, konwersji itp.) można orzekać co do przyszłości religii formułując prognozę, iż być może będzie kiedyś „społeczeństwo bezreligijne” ?
1. (Pytanie 37): Tanatologia religii.
16) Klasyfikacja wierzeń religijnych (kryteria i zasadność rozmaitych sposobów klasyfikacji wierzeń religijnych).
1. (Pytanie 38): Klasyfikacja wierzeń religijnych.
I. HISTORIA, TEORIA I METODOLOGIA RELIGIOZNAWSTWA
17) Geneza religioznawstwa (w tym spór o „ojcostwo” dyscypliny). Religioznawstwo przednaukowe, „Comparative Mythology”, wpływ rozwoju innych nauk humanistycznych na powstanie religioznawstwa (archeologii, językoznawstwa, antropologii/etnologii, biblistyki). Emancypacja religioznawstwa od teologii i filozofii religii – linie demarkacyjne i związki – F.M. Müller i C.P. Tiele.
1. (Pytanie 39) Geneza religioznawstwa (w tym spór o „ojcostwo” dyscypliny).
18) Problematyka nazewnictwa nauki o religii (w świecie i Polsce – „umiejętność porównawcza religii”, „wiaroznawstwo”, historia (porównawcza) religii, religionistyka, religiologia, religioznawstwo etc.). Religinawstwo a teologia i filozofia religii. Kwestia przynależności do religioznawstwa Filozofii religii. Interdyscyplinarność podejść. Teoria religii (resp. Religioznawstwo ogólne) i jej relacje z filozofią religii.
1. (Pytanie 40) Przedstaw problematykę nazewnictwa nauki o religiach.
2. (Pytanie 41): Religioznawstwo a teologia - różnice i związki.;
3. (Pytanie 42): Religioznawstwo a filozofia religii.
4. (Pytanie 43): Ogólna teoria religii (resp. religioznawstwo ogólne);
19 Dziedziny i nauki pomocnicze religioznawstwa (wskazania rozmaitych podziałów i sporów wokół tej problematyki. Historia (porównawcza) religii, Fenomenologia religii, Etnologia religii, Psychologia religii, Socjologia religii, Geografia religii. Kwestia metod stosowanych w religioznawstwie (brak specyficznych).
1. (Pytanie 44): Dziedziny religioznawstwa;
II. KLASYCZNE ORIENTACJE METODOLOGICZNE W RELIGIOZNAWSTWIE
20) Comparative Mythology (F. Creuzer, F.Ch. Baur, J.J. Goerres, A. Kuhn); Naturmythology: a. Szkoła naturystyczno-mitologiczna (H. Usener, A. de Gubernatis, G. W.Cox, A.N. Afanasjew a także początkowo F.M. Müller) oraz b. szkoła astralistyczno-panbabilońska (E. Stucken, F. Delitzsch, H. Winckler, A. Jeremias, N. Morozow, A. Drews, A. Niemojewski).
1. (Pytanie 51): Comparative Mythology;
2. (Pytanie 52): Szkoła naturystyczno-filologiczna;
3. (Pytanie 53): Szkoła astralistyczno-panbabilońska.
21) Ewolocjonizm (a. klasyczny: H. Spencer, E. Tylor, J. G. Frazer, H. L. Morgan; b. krytyczny: R.R. Marett, A. Lang; c. neoewolucjonizm L.A. White).
1. (Pytanie 54): Szkoła ewolucyjno-antropologiczna.
22) Szkoła religijno-historyczna/religionsgeschichtliche Schule (A. Eichhorn, W. Bousset, H. Gunkel, R. Reitzenstein, C. Clemen, A. Bertho-let): spór o pochodzenie Starego i Nowego Testamentu oraz spór o hist...
Iluminofonia