WSD KOSZALIN

AD 2013

TEOLOGIA PATRYSTYCZNA

              © ks. Jarosław Kwiecień

I. WPROWADZENIE DO STUDIUM OJCÓW

1. Nazwa i materia przedmiotu

● Nauka o Ojcach Kościoła (gr. páter - ojciec; lógos - słowo, rozum, nauka).

● Patrologia czy patrystyka? Potocznie oba terminy stosowane są zamiennie. W rzeczywistości każda z nich studiuje Ojców pod nieco innym kątem:

              - patrologia: aspekt literacki (język, wiarygodność tekstu, osoba autora, kontekst historyczny);

              - patrystyka: aspekt teologiczny (treść pism, doktryna autora).

● Nasze studium nazywamy teologią patrystyczną. Oznacza to, że skupiamy się przede wszystkim na treści teologicznej przekazywanej przez autorów. Nie znaczy to jednak, że nie będziemy się odwoływać do aspektów literackich, koniecznych do zrozumienia treści.

2. Kim są Ojcowie Kościoła?

● To postacie starożytnego chrześcijaństwa, które swoją doktryną, pismami i działalnością duszpasterską pogłębiły rozumienie prawd objawionych i ukierunkowały życie tworzącego się Kościoła.

● Kto jest Ojcem Kościoła w sensie ścisłym? 4 kryteria:

              A. starożytność - autor żył w okresie uznawanym za epokę Ojców;

              B. świętość życia potwierdzona kultem;

              C. prawowierność - doktryna autora zgadza się z Tradycją Kościoła;

              D. aprobata Kościoła - autor jest uznany za Doktora Kościoła lub dokumenty kościelne powołują się na jego naukę.

● Gdy ktoś ze starożytnych autorów nie spełnia któregoś z pozostałych kryteriów jest nazywany starożytnym pisarzem chrześcijańskim.

● Wielcy Doktorzy Kościoła wg papieża Bonifacego VIII (1298):

              - 4 Ojców zachodnich: Ambroży, Hieronim, Augustyn, Grzegorz Wielki;

              - 4 Ojców wschodnich: Atanazy, Bazyli Wielki, Grzegorz z Nazjanzu, Jan Chryzostom.

3. Czas Ojców

Epoka patrystyczna rozpoczyna się wraz z początkiem Kościoła, jej koniec ma jednak umowne granice. Przyjmuje się, że czas Ojców zamykają:

- na Zachodzie: Grzegorz Wielki (+604);

- na Wschodzie: Jan Damasceński (+749).

4. Zasięg geograficzny

Ojcowie żyją głównie w basenie Morza Śródziemnego, ale także w innych częściach ówczesnego świata. Dzisiejsze: Portugalia, Hiszpania, Francja, Wielka Brytania, Irlandia, Niemcy, Belgia, Holandia, Szwajcaria, Włochy, Słowenia, Chorwacja, Serbia, Grecja, Turcja, Armenia, Gruzja, Irak, Iran, Chiny, Indie, Syria, Liban, Palestyna, Izrael, Arabia Saudyjska, Jordania, Egipt, Etiopia, Libia, Tunezja, Algieria, Maroko.

5. Języki Ojców

W większości Ojcowie posługują się albo językiem łacińskim albo greckim. Inni tworzą po syryjsku, koptyjsku, etiopsku, ormiańsku, gruzińsku, arabsku.

6. Przekaz tekstów

Ołowiany kodeks, Jordania,

prawdopodobnie I wiek po Chr.

● Autorzy najczęściej dyktowali swoje pisma skrybom. Zapisywano je na pergaminach najczęściej w formie kodeksów. Oryginały praktycznie nie przetrwały do naszych czasów. Wiele tekstów to rekonstrukcja fragmentów rozproszonych w innych dziełach. Poprzez porównania różnych źródeł i eliminację błędów dąży się do stworzenia tzw. tekstu krytycznego, który jest albo tożsamy z oryginałem albo bardzo do niego zbliżony. Zajmuje się tym krytyka tekstu.

● Wydania w językach oryginalnych:

              A. Jean-Paul Migne, Patrologia, series latina (PL) i series graeca (PG);

              B. Corpus Scriptorum Ecclesiasticorum Latinorum (CSEL);

              C. Corpus Christianorum (CC)

              D. Sources Chrétiennes (SC)

● Polskie wydania:

              A. Pisma Ojców Kościoła (POK);

              B. Pisma Starochrześcijańskich Pisarzy (PSP);

              C. Źródła Myśli Teologicznej (ŹTM).

Jean-Paul Migne, Patrologia

PARS I

AB ORIGINE

USQUE AD CONSTANTINUM

II. OJCOWIE APOSTOLSCY

1. Wprowadzenie

1. Chrystus nie zostawił żadnego pisma, zostawił natomiast żywy organizm Kościoła. Po zmartwychwstaniu powiedział uczniom: Idźcie na cały świat i głoście (kerýxate) Ewangelię wszelkiemu stworzeniu: kto uwierzy i przyjmie chrzest będzie zbawiony; kto nie uwierzy będzie potępiony (Mk 16, 15). Głoście! (kerýxate) jest zadaniem herolda (kéryx), który niesie wiadomość od króla (kérygma).

2. Jezus przekazał Apostołom swoje orędzie w sposób kompletny. Posiadali zatem kerygmat w całej pełni (por. wymogi stawiane następcy Judasza).

3. Posłuszni poleceniu Jezusa Apostołowie głosili Ewangelię, sprawowali sakramenty, nie mając zasadniczo zamiaru zapisywania kerygmatu. Ewangelie powstały więc z drugorzędnych powodów i nigdy nie miały na celu być kompletnym zapisem kerygmatu (por. J 21, 25). To co jest spisane w Ewangeliach nie jest „wszystkim”, co Jezus powiedział i uczynił.

4. Równolegle do Apostołów i wkrótce po nich inni autorzy i ich pisma stają się echem przepowiadania Apostołów, tzn. samego Jezusa. Pierwsze wspólnoty zasadniczo nie uznały ich za źródła oficjalne, bo nie pochodzą od Apostołów, ale słyszeli w tych tekstach ten sam kerygmat.

5. Dopóki żyli Apostołowie i ich bezpośredni uczniowie, ich żywe słowo miało większe powodzenie i autorytet niż jakiekolwiek pismo (tradycja ustna). Gdy Ojcowie Apostolscy cytują Nowy Testament, korzystają z przekazu ustnego. Według Ireneusza, nawet gdyby Apostołowie nie zostawili żadnych Pism, tradycja ustna wystarczyłaby w zupełności (Adversus haereses 3,4,2).

6. Do około 150 roku kerygmat jest przekazywany głównie ustnie. Gdy powoli odchodzą Apostołowie i ich uczniowie, chrześcijanie sięgają po kerygmat spisany. Starają się odróżnić autentyczne Pisma Apostołów od innych pism, dlatego prawie w każdym Kościele funkcjonuje lista oficjalnych tekstów (Fragment Muratoriego w Rzymie, 180-200).

7. Ważność tekstów Ojców Apostolskich:

              A. Echo kerygmatu. Pisma autorów nazywanych Ojcami Apostolskimi są odblaskiem, echem przepowiadania Apostołów, cennym uzupełnieniem kerygmatu zdefiniowanego przez pisma kanoniczne.

              B. Wierny obraz życia rodzącego się Kościoła. Są ponadto najstarszym świadectwem przeżywania orędzia Jezusa w życiu chrześcijan, w doktrynie i moralności, w liturgii, w organizacji i dyscyplinie Kościoła.

8. Są to:

              - pisma judeochrześcijańskie:

                            A. Didaché

                            B. Pasterz Hermasa

                            C. List Barnaby (przypisywany Barnabie)

                            D. teksty Papiasza z Hierapolis

                            E. Ody Salomona

                            F. Chrześcijańskie Wyrocznie Sybilli

              - listy pasterskie:

                            A. list Klemensa Rzymskiego do Koryntian

                            B. listy Ignacego Antiocheńskiego

                            C. list i męczeństwo Polikarpa ze Smyrny.

9. Są to pisarze należący do drugiej połowy I i pierwszej połowy II wieku. Ze względu na swoją chronologię i wagę zajmują miejsce zaraz po Ewangeliach i pismach kanonicznych NT. Otwierają literaturę chrześcijańską nienatchnioną.

2. Pisma judeochrześcijańskie

A. Didaché

● Didaché, z gr. nauka, doktryna (skrót dłuższego tytułu: Nauka Dwunastu Apostołów; pełen tytuł: Nauka Pańska przez Dwunastu Apostołów do pogan).

● Dzieło napisane prawdopodobnie w Antiochii, pod koniec I wieku, przez autora judeochrz...