Tatrzańskie Ochotnicze Pogotowie Ratunkowe (TOPR). Organizacja zajmujšca się w Tatrach od 1909 ratowaniem turystów i narciarzy, którzy zostali ranni, zachorowali lub znaleli się w niebezpieczeństwie, oraz znoszeniem zwłok osób, które poniosły mierć w górach; ponadto prowadzi akcję zapobiegajšcš wypadkom w górach. Wskutek wzrastajšcej liczby nieszczęliwych wypadków w Tatrach, w 1907 Mariusz Zaruski powzišł myl stworzenia takiej organizacji. Do tego czasu Zaruski i Mieczysław Karłowicz mieli już konkretny plan takiego stowarzyszenia. W lutym 1909 zginšł w Tatrach w lawinie Karłowicz, co przyspieszyło powołanie do życia TOPR z siedzibš w Zakopanem. Statut TOPR został zatwierdzony przez władze administracyjne 29 X 1909, jest to więc oficjalna data powstania TOPR, chociaż faktycznie działało ono już w lecie 1909. Najważniejszš częć TOPR stanowiła Straż Ratunkowa, składajšca się z członków czynnych, którzy przeprowadzali akcje ratunkowe. Poza tym istnieli członkowie honorowi oraz tacy, którzy nie brali udziału w wyprawach ratunkowych, lecz jedynie wspierali TOPR pieniężnie. Po I wojnie wiat. ta ostatnia kategoria członków przestała istnieć i zaniechano nazwy Straż Ratunkowa na oznaczenie grupy ratowników. Pierwszym kierownikiem TOPR (zwanym poczštkowo naczelnikiem Straży Ratunkowej TOPR) został Zaruski, właciwy twórca i organizator TOPR. Oprócz niego pierwszymi ratownikami TOPR (od 1909) byli górale przewodnicy: Klemens Bachleda, Stanisław Gšsienica- Byrcyn, Jędrzej Marusarz-Jarzšbek, Jan Pęksa, Szymon Tatar młodszy, Wojciech Tylka-Suleja, Jakub Wawrytko-Krzeptowski (starszy) oraz taternicy zakopiańscy: Henryk Bednarski, Józef Lesiecki Stanisław Zdyb (dwaj z nich, Byrcyn i Marusarz, uczestniczyli w wyprawach ratunkowych jeszcze po II wojnie wiatowej). W okresie 1910-13 ratownikami zostali dalsi przewodnicy. Od 1930 roku do TOPR należeli obowišzkowo przewodnicy tatrzańscy. Razem w 1909-39 było 50 ratowników TOPR, z tych jeden zginšł na wyprawie ratunkowej (Klimek Bachleda w 1910). Do 1952 liczba ratowników TOPR przekroczyła 100 (w tym pierwsza kobieta, Zofia Radwańska-Paryska, w 1945), wielu ich jednak do tego czasu zmarło, zwłaszcza w czasie I i II wojny wiatowej, w tym dwóch zginęło w hitlerowskich obozach koncentracyjnych oraz jeden z ršk gestapo. W okresie 1909-39 kierownikiem TOPR był najpierw Zaruski, formalnie do 1926, a w rzeczywistoci tylko do sierpnia 1914, gdy wyruszył na wojnę, bo póniej bywał w Zakopanem tylko dorywczo. Następnie kierownikiem był Oppenheim, formalnie od 1926, a faktycznie od 1914. W okresie tym prezesami zarzšdu TOPR byli m.in.: Kazimierz Dłuski (190919), Karol Stryjeński (1926-30), Zaruski (1930-35), Tadeusz Malicki (1935-39). Funkcje lekarza TOPR pełnili kolejno: dr Wacław Kraszewski, dr Gustaw Nowotny, W. H. Paryski, dr Antoni Krzyżak. Za kierownictwa Zaruskiego (1909-26) działalnoć TOPR polegała na wyprawach ratunkowych, na zaopatrywaniu schronisk w podręczne apteczki i sprzęt oraz na wydawaniu afiszów ostrzegawczych dla turystów. Udoskonalono sprzęt, a członkowie byli szkoleni w ratownictwie górskim i w udzielaniu pierwszej pomocy. Za kierownictwa Oppenheima (1926-39), głównie w drugiej połowie tego okresu, w zwišzku ze wzrastajšcym ruchem turystycznym i narciarskim wprowadzono dyżury ratowników w Zakopanem i w miejscach, gdzie zdarzały się częciej wypadki (na Kasprowym Wierchu i Gubałówce) oraz wystawiano posterunki ratowników na zawodach narciarskich. Rozszerzono też i lepiej zaopatrzono sieć stacji ratunkowych w schroniskach Tatr Polskich. Udzielono także pomocy w zorganizowaniu ratownictwa w Karpatach Wschodnich. W okresie międzywojennym zaszły również zmiany organizacyjne, gdyż w 1927 TOPR stało się Sekcjš Ratunkowš PTT, a w 1935 Sekcjš Ratunkowš Oddziału PTT (przy zachowaniu pierwotnej nazwy TOPR); nie były to jednak zmiany zasadnicze, gdyż zwišzki TOPR z PTT zawsze były cisłe. W okresie II wojny wiatowej, po przerwie spowodowanej wybuchem wojny i nieobecnociš kierownika, niemieckie władze okupacyjne już w 1940 mianowały kierownikiem Z. Korosadowicza i poleciły mu wznowienie działalnoci TOPR, teraz pod nazwš Tatra-Bergwacht. W tej formie TOPR działało do wyzwolenia Zakopanego w styczniu 1945, udzielajšc pomocy głównie niemieckim turystom, ale również i mniej licznym polskim; ratownicy TOPR dyżurowali też w zimie na Kasprowym Wierchu. Po wyzwoleniu Zakopanego, TOPR (znowu pod swš właciwš nazwš) kontynuowało działalnoć, już w lutym 1945 ratujšc rannych partyzantów słowackich i radzieckich spoza linii frontu w Zuberskiej Dolinie (akcja ta stała się potem tematem filmu Błękitny Krzyż). Wojna i pierwsze miesišce po niej spowodowały duże straty w sprzęcie i w ludziach. Te ostatnie uzupełniono szybciej (w 1945-46 przybyło 17 ratowników i 25 członków adeptów), a ze sprzętem i funduszami było trudniej, działalnoć TOPR jednak mimo różnych zmian organizacyjnych rozwijała się, dostosowujšc się do rosnšcego ruchu turystycznego i narciarskiego. Po wyzwoleniu kierownikami TOPR byli kolejno: Z. Korosadowicz, J. Oppenheim, W. H. Paryski, Wojciech Wawrytko-Krzeptowski, Z. Korosadowicz i Tadeusz A. Pawłowski. W 1952 powstało w Polsce ť Górskie Ochotnicze Pogotowie Ratunkowe (GOPR), obejmujšce swš działalnociš wszystkie góry Polski; wtedy TOPR stał się jednš z regionalnych grup GOPR, z zachowaniem swojej nazwy. Po reorganizacji GOPR w 1956 roku, stracił on swoja nazwę i stał się Grupš Tatrzańskš GOPR. W okresie istnienia TOPR (1909-56) jego ratownicy byli zobowišzani stawiać się na wyprawy ratunkowe na dowolny wezwanie kierownika. W całych dziejach TOPR było zaledwie parę wypadków, że góral ratownik odmówił wzięcia udziału w akcji ratunkowej. Poza tym ratownicy (przewodnicy i taternicy) stawiali się zawsze szybko i chętnie na każde wezwanie i ofiarnie nieli pomoc potrzebujšcym. Godło TOPR, niebieski krzyż, stało się symbolem powięcenia dla ratowania bliniego. Liczni ratownicy TOPR otrzymali wysokie odznaczenia państwowe i inne. Ratowników TOPR i GOPR uczczono pomnikiem w Zakopanem (koło Domu Turysty), wyprawę po rannych partyzantów upamiętniono tablicš na Dworcu Tatrzańskim w Zakopanem, a Klimkowi Bachledzie, który zginšł na wyprawie ratunkowe, sš powięcone dwie tablice: jedna w Zakopanem na Dworcu Tatrzańskim, druga na Tatrzańskim Cmentarzu Symbolicznym pod Osterwš. Wyprawy ratunkowe TOPR były wielokrotnie opisywane, m.in. w ksišżkach M. Zaruskiego, W. Żuławskiego i K. Steckiego juniora. Dnia 19 V 1990 członkowie Grupy Tatrzańskiej GOPR uchwalili usamodzielnienie swej grupy pod jej pierwotnš nazwš: Tatrzańskie Ochotnicze Pogotowie Ratunkowe. Dnia 13 XI 1991 TOPR został sšdownie zatwierdzony jako samodzielna organizacja, a Grupa Tatrzańska GOPR przestała istnieć. (Wielka Encyklopedia Tatrzańska Zofii i Witolda Paryskich)
MECENASDUPA