b3334(2).pdf

(1171 KB) Pobierz
BIULETYN INFORMACYJNY
ODDZIAŁU
WARSZAWSKIEGO PTT
im. Mieczysława Karłowicza
Nr 33/34 (4)
Warszawa, lipiec-sierpień 2009 r.
Nasze spotkania mają charakter otwarty i dlatego zapraszamy na nie wszystkich
zainteresowanych członków naszego Oddziału PTT ale takŜe innych sympatyków gór
w gościnne progi Muzeum Ziemi PAN w I i III czwartek kaŜdego miesiąca zawsze
o godzinie 18ºº /do willi Pniewskiego Al. Na Skarpie 27/.
Termin naszego pierwszego spotkania po wakacyjnej przerwie:
17 września 2009 o godz. 18:00
Sekretarz Oddziału
-----------------------------------------------------------------------------------------------------------------
ROZMAITOŚCI GÓRSKIE
Muzeum Tatrzańskie - 120 lat istnienia zasłuŜonej placówki
H
ISTORIA
Idea załoŜenia Muzeum Tatrzańskiego zrodziła się w roku 1888 w gronie
przyjaciół Tytusa Chałubińskiego
(1820-1889), którzy pragnęli uczcić jego zasługi
jako odkrywcy wartości leczniczych Zakopanego, wybitnego warszawskiego lekarza,
uczonego i społecznika, wielkiego miłośnika Tatr i góralszczyzny. Aby zrealizować
ten pomysł, załoŜyciele powołali Towarzystwo Muzeum Tatrzańskiego im. Dra Tytusa
Chałubińskiego. Jednym z zadań Towarzystwa było szukanie
środków,
sposobów
urządzenia i rozwoju muzeum. Najstarsze zbiory, na które składały się kolekcje:
botaniczna, geologiczna, zoologiczna oraz etnograficzna i zaczątek biblioteki,
zgromadzone zostały drogą darów i kupna całych kolekcji z rąk prywatnych
zbieraczy. Pierwsza ekspozycja mieściła się w wynajętym przez Towarzystwo,
nieistniejącym juŜ dziś domu przy Krupówkach. Lata osiemdziesiąte XIX w. to
początki powstawania pierwszych kolekcji rzemiosła i sztuki ludowej. Okazy
etnograficzne gromadzili wówczas: RóŜa z Potockich hr. Raczyńska, Maria i
Bronisław Dembowscy, Zygmunt Gnatowski. Z czasem ich kolekcje trafiły do
Muzeum Tatrzańskiego.
1
W roku 1892 Towarzystwo Muzeum Tatrzańskiego doprowadziło do budowy
własnej siedziby.
Stało się to moŜliwe dzięki darowiźnie spadkobierców dra Tytusa
Chałubińskiego, którzy ofiarowali Towarzystwu parcelę budowlaną. Autorem projektu
był warszawski architekt Józef Pius Dziekoński. W tym samym roku zbiory
przeniesiono do nowego budynku. Ostatnie lata XIX i początek XX w. to okres
zmniejszenia aktywności Towarzystwa nad organizacją placówki, co potwierdza brak
artykułów i wzmianek w prasie.
W roku 1900 pojawiły się w prasie głosy krytyczne pod adresem Muzeum:
krytykowano zwłaszcza dział etnograficzny za przypadkowość doboru eksponatów i
brak pomysłowości w ich eksponowaniu. W latach przed pierwszą wojną
światową
nastąpiło przełamanie stagnacji i Towarzystwo podjęło działania w dwóch
kierunkach: gromadzenia drogą darów i zapisów
środków
finansowych na budowę
murowanego gmachu muzealnego oraz powiększania zbiorów muzealnych. Dzięki
ofiarności prezesa Towarzystwa, Zygmunta Gnatowskiego czy Bronisławy i
Kazimierza Dłuskich,
środki
na budowę nowego gmachu wzrastały. Równocześnie
prowadzono prace nad projektem nowej siedziby. W 1911 roku Towarzystwo przyjęło
do realizacji plany opracowane przez zawodowego architekta Franciszka
Mączyńskiego. Projekt Mączyńskiego spotkał się z ostrą krytyką Stanisława
Witkiewicza, twórcy stylu zakopiańskiego, do którego zwrócono się o opinię. W
rezultacie, projekt techniczny budynku w stylu zakopiańskim wg koncepcji Stanisława
Witkiewicza opracował Franciszek Mączyński.
Budowę nowego gmachu rozpoczęto w 1913 roku.
Wybuch I wojny
światowej
przerwał prace. Po ustaniu działań wojennych Towarzystwo, pomimo trudnej sytuacji
gospodarczej kraju, kontynuowało budowę. Ukończono ją w roku 1920 na tyle,
Ŝe
moŜliwe było przeniesienie zbiorów. W roku 1920 prezesem Towarzystwa Muzeum
Tatrzańskiego został Juliusz Zborowski, językoznawca, profesor nowotarskiego
gimnazjum, znawca kultury ludowej Podhala. W rok później objął on stanowisko
kierownika Muzeum a zarazem kustosza działu etnograficznego.
W roku 1922 Muzeum weszło w posiadanie największej kolekcji etnograficznej,
liczącej blisko 400 okazów, którą ofiarowała Maria Dembowska.
śyczeniem
ofiarodawców było, aby kolekcja została umieszczona w góralskiej chałupie.
Warunek ten, z powodu braku
środków
finansowych, został spełniony połowicznie: w
sali na parterze wykonano model w skali 1:1 przedstawiający dwie izby – „czarną” i
„białą” rozdzielone sienią. W tej nietypowej „gablocie” zbiory zostały udostępnione
zwiedzającym.
Uroczyste otwarcie Muzeum Tatrzańskiego nastąpiło latem 1922 r.
W nowym
gmachu udostępniono zwiedzającym dwie wystawy: etnograficzną na parterze i
przyrodniczą na I piętrze. W tym czasie nastąpiły równieŜ pewne zmiany
organizacyjne. Zarząd Towarzystwa, sprawujący dotąd całkowitą pieczę nad
Muzeum, przekazał część swoich funkcji dyrekcji. Powołano tzw. Kuratorium pełniące
rolę rady naukowej. Rozpoczął się takŜe okres pewnej stabilizacji warunków
finansowania Muzeum, bowiem po odzyskaniu przez Polskę niepodległości Muzeum
mogło liczyć na opiekę Departamentu Nauki i subsydia państwowe. Zasadniczej
rewizji uległa przedwojenna koncepcja stworzenia w Muzeum stacji naukowej,
centrum wielokierunkowych badań nad Tatrami i Podhalem. Badania takie podjęły
inne ośrodki naukowe w kraju, a Muzeum włączyło się zapewniając naukowcom
pokoje gościnne. Dzięki istnieniu „Grand Hotelu Muzeum Tatrzańskiego” (tak
2
Ŝartobliwie
nazywano pokoje gościnne), Muzeum stało się swoistym centrum badań
nad Tatrami i Podhalem. Lata międzywojenne to okres pręŜnej działalności placówki
kierowanej przez Juliusza Zborowskiego. Pomimo trudności finansowych, z jakimi
borykało się Muzeum, zdołano znacznie powiększyć zbiory. Pod koniec lat
dwudziestych, Juliusz Zborowski planował utworzenie trzech nowych działów: sztuki
nowoczesnej, rzemiosła artystycznego oraz historii Podhala. Plany te zostały
częściowo zrealizowane dopiero po II wojnie
światowej.
Równolegle do działalności typowo muzealnej, Juliusz Zborowski starał się włączyć
Muzeum Tatrzańskie w działalność dotyczącą ochrony przyrody oraz ochrony
zabytków. Muzeum współpracowało z róŜnymi organizacjami i instytucjami jak:
Państwowa Rada Ochrony Przyrody, Polskie Towarzystwo Tatrzańskie, Sekcja
Ochrony Tatr, konserwator zabytków okręgu krakowskiego. DuŜą wagę przywiązywał
Juliusz Zborowski do systematycznego powiększania zbiorów biblioteki. Bibliofil z
zamiłowania, sam prowadził bibliotekę i zdołał zgromadzić cenne zbiory. JuŜ w latach
dwudziestych rozpoczął działalność wydawniczą. Pierwszą publikacją wydaną przez
Muzeum był
Rocznik Podhalański,
którego kolejne tomy ukazały się dopiero po II
wojnie. W latach międzywojennych w Muzeum miała swoją siedzibę stacja
meteorologiczna, a obok mieściło się alpinarium, nad którym Muzeum sprawowało
pieczę. Po wojnie placówki te znalazły się w gestii innych instytucji.
Okres II wojny
światowej
Muzeum Tatrzańskie szczęśliwie przetrwało bez
większych strat,
a po wojnie, w roku 1950, zostało upaństwowione. Dzięki większej
ilości etatów i stabilizacji finansowej moŜna było rozpocząć systematyczne badania
terenowe i opracowywanie zbiorów. Mógł równieŜ powstać trzeci dział kolekcjonerski
– artystyczno-historyczny oraz pracownia konserwatorska. Powstanie w 1954 r.
Tatrzańskiego Parku Narodowego zredukowało rolę Muzeum w zakresie działań na
rzecz ochrony przyrody. Nadal jednak rozwijała się działalność konserwatorska.
Juliusz Zborowski współpracował z ówczesnym konserwatorem zabytków. Dzięki tej
współpracy otwarto dwie filie muzealne: jedną, prezentującą zbiory etnograficzne
Szymańskich, drugą, pamiątki po znanym pisarzu Kornelu Makuszyńskim.
Juliusz Zborowski kierował Muzeum Tatrzańskim do roku 1965.
Jako pierwszy
dyrektor Muzeum stworzył spójny i konsekwentnie realizowany program rozwoju
kierowanej przez siebie placówki. W następnych latach Muzeum systematycznie
powiększało się o nowe oddziały. W latach siedemdziesiątych, w okresie zarządzania
Muzeum przez Tadeusza Szczepanka, powstał dział ochrony zabytków, zajmujący
się remontami zabytkowych obiektów, połoŜonych na terenie działalności statutowej
Muzeum.
Od roku 1991 Muzeum, kierowane przez Teresę Jabłońską, kontynuuje
zasadnicze kierunki swej działalności.
W roku 1993 została otwarta nowa filia –
Muzeum Stylu Zakopiańskiego im. Stanisława Witkiewcza w willi „Koliba”. Koniec XX
i początek XXI wieku to, obok codziennej pracy muzealnej, realizacja duŜych wystaw
własnych oraz wystaw będących wynikiem współpracy z innymi muzeami jak:
Muzeum Narodowe w Krakowie, Muzeum Narodowe w Warszawie.
3
TATRY - CZAS ODKRYWCÓW
Jubileuszowa wystawa „Tatry – czas odkrywców”, zorganizowana w oparciu o
gromadzone w Muzeum Tatrzańskim przez 120 lat kolekcje, przypomina, jak
rozwijało się poznanie Tatr, i czym one były dla wielu pokoleń Polaków od
pierwszej połowy XIX wieku do początków XX wieku.
Wystawa czynna:
17 maja 2009 - 25 października 2009
Galeria Sztuki im. W. i J. Kulczyckich
ul. Koziniec 8, Zakopane
Zrealizowano ze
środków
Ministra Kultury i Dziedzictwa
Narodowego oraz Województwa Małopolskiego
WYDAWNICTWO „TATRY – CZAS ODKRYWCÓW”
Wystawie „Tatry – czas odkrywców” towarzyszy ksiąŜka pod takim
samym tytułem. Teresa Jabłońska, dyrektor Muzeum, kurator
wystawy „Tatry czas odkrywców”, tak charakteryzuje tę ksiąŜkę: –
Niniejsza publikacja bezpośrednio nie objaśnia wystawy, lecz wiąŜe
się z nią przez wybrane tematy i ich szersze przedstawienie, nie
zawsze dające się ująć w formie ekspozycyjnej. Bo czas odkrywania Tatr to równieŜ
opowieść – fantastyczna, ekscytująca lub racjonalna – ale zawsze urzekająca.
Wszystkich, których zainteresuje ta niezwykła opowieść, zachęcam do zakupu
ksiąŜki.
Pasterska gazdówka
Na tatrzańskich polanach trwa wypas kulturowy owiec. W szałasach moŜna
zobaczyć, jak się wyrabia oscypki. Bacowie przyprowadzili na tatrzańskie polany
około 1200 owiec.
Do tej pory wypasali na tzw. przepaskach, na polanach połoŜonych poza granicami
Tatrzańskiego Parku Narodowego, poniewaŜ warunkiem wejścia w Tatry jest
odpowiednia wysokość trawy – co najmniej 8 centymetrów. Tradycyjnie najwcześniej
przyszedł z owcami na Wielką Polanę Kuźnicką Andrzej Staszel Furtek. Na
Rusinowej Polanie ponownie gazdować będzie Stanisław Rychtarczyk, na Kopieńcu
– Jan Jasionek, w Dolinie Chochołowskiej – Andrzej Zięba Gal i Dolinie Lejowej –
Andrzej Knapczyk. W Dolinie Kościeliskiej juŜ wypasa Józef Słodyczka. Owce moŜna
spotkać nawet w Starych Kościeliskach. – Owce mają tu dobrą trawę, dobrze się
napasą – mówi juhas Władysław Bobak, którego ojciec bacował kiedyś na Polanie
Smytniej.
4
Kulturowy wypas owiec odbywa się na powierzchni około 140 hektarów. Owce pasą
się na
śródleśnych
polanach, poniŜej górnej granicy lasu, ale poza rezerwatami.
Bacowie i juhasi powinni przestrzegać tradycyjnych obrzędów pasterskich,
posługiwać się gwarą i nosić góralskie odzienia. W czasie wypasu zabytkowe szałasy
znajdują się pod opieką bacy. Jednym z warunków uzyskania pozwolenia na wypas
kulturowy jest hodowla miejscowej rasy owiec górskich i krów rasy czerwonej
polskiej. Dobytku mają pilnować owczarki podhalańskie. NaleŜy uŜywać tradycyjnego
sprzętu, w szałasie powinny się znaleźć m.in. gielety, puciery, obońki, putnie, ferule.
Dworzec zagadka
KaŜde miejsce ma swoją historię. Czasem pełną dziwnych przypadków, innym
razem niedomówień, romantycznych spotkań, planów. Taką historię ma teŜ
Dworzec Gościnny w Szczawnicy.
„W pięknym, stylowo zbudowanym budynku, przeznaczonym do uŜytku gości,
mieści się czytelnia zakładowa, gdzie znajdują się pisma codzienne oraz tygodniki –
tak opisuje Dworzec Gościnny w ksiąŜce Zakład Zdrojowy – Szczawnica” z 1925 r. dr
Artur Karol Werner. – Jest w nim takŜe duŜa sala, w której odbywają się
przedstawienia teatralne, koncerty
śpiewaków,
muzyków i monologistów, rauty oraz
dancingi. Te ostatnie raz w tygodniu urządza komisja zdrojowa. Obok dworca
znajduje się takŜe plac tenisowy, z którego mogą korzystać goście codziennie juŜ od
godz. 8-ej rano”.
Klubokawiarnia, teatr, sala balowa na 500 osób, czytelnia? Nie da się jednym
słowem określić, czym tak naprawdę był Dworzec Gościnny. Powstał w XIX w. w
Szczawnicy, do której z całej Polski, i nie tylko, przyjeŜdŜali kuracjusze. W tym
okresie potrzeba budowy obiektu, w którym z jednej strony goście mogliby odpocząć,
a z drugiej dobrze się bawić, była ogromna. Zdawał sobie z tego sprawę Józef
Szalay – załoŜyciel uzdrowiska. To właśnie on postanowił wybudować ogromny
budynek w Parku Górnym. Niestety, na realizację pomysłu hrabiemu zabrakło
zarówno pieniędzy, jak i czasu. Z czasem marzenia twórcy Szczawnicy
urzeczywistniła Akademia Umiejętności, która po jego
śmierci
zaczęła zarządzać
zdrojami. Budowa dworca trwała cztery lata, a zakończyła się w 1885 r.
Początkowo ogromna bryła z wieloma wieŜyczkami niezbyt przypadła do gustu
mieszkańcom. Dla jednych była zbyt nowoczesna, dla innych za mało szczawnicka.
Jednak Dworzec juŜ wkrótce przyciągał tłumy. – W centralnym miejscu była sala
balowa na 500 osób – tłumaczy Barbara Węglarz, dyrektor Muzeum Pienińskiego. –
Wokół tej sali biegła galeria dla publiczności i muzyki. Znalazło się miejsce na
garderobę dla aktorów i czytelnię, jadalnię, kawiarnię, w której naraz mogło wypić
kawę sto osób. Było teŜ atelier, wybudowane specjalnie dla znanego i cenionego
5

Plik z chomika:

Inne pliki z tego folderu:

Inne foldery tego chomika:

Zgłoś jeśli naruszono regulamin